Lissabon Lavra Funicular

De Lavra Funicular is de oudste funicular van Europe. In 1884 werd lijn geopend waarbij water als tegengewicht gebruikt werd. In 1915 werd de lijn electrisch aangedreven. Doordat de rijtuigen op straat moeten overnachten zitten ze vol met graffiti.

Transportes Sul do Tejo

Een impressie van het wagenpark van de TST. De TST (Transportes Sul do Tejo) rijdt op het Setubal Schiereiland ten zuiden van Lissabon. Het gebied is vanuit Lissabon gemakkelijk te bereiken met de boot, de Fertagus trein over de spectaculaire hangbrug over de Taag, of met één van de TST buslijnen die Lissabon als eindbestemming hebben. De TST is een dochteronderneming van Arriva. Daardoor is het een dankbaar afzetgebied van overtollig Arriva materiaal uit Nederland. Na het verlies van de concessie Groningen vonden veel bussen hun weg naar Portugal. Ook vanuit de concessie Betuwe rijden een aantal Wrights in Portugal. De laatste aanwinst zijn de Citaro's uit Dordrecht. Naast oude Arriva bussen rijden er nog veel uit Duitsland afkomstige O405 en O408 bussen. Die lijken op een Zondag zelfs de voorkeur te hebben boven de Wrights en Ambassadors.....

ARRIVA bussen bij TST (TRANSPORTES SUL DO TEJO)

TRANSPORTES SUL DO TEJO is een Portugese dochteronderneming van Arriva. Na het verlies van de concessie in Groningen ging een groot deel van het wagenpark naar TST. Daaronder waren o.a. de Wright Commanders en Berkhof Ambassadors. Ook de twee overtollige Irisbusjes 6030 en 6031 vonden hun weg naar Portugal.

Nog meer indrukken uit Lissabon

Indrukken uit Lissabon

Van het eens zo grote tramnet van Lissabon is nog maar weinig over. Er zijn nog maar 5 lijnen waarvan er 3 een tamelijk marginaal bestaan hebben. Lijn 15 is de drukke lijn langs de Taag. Hierop rijden de 10 gelede lagevloertrams. Dit aantal van 10 is aan de krappe kant zodat er regelmatig 2-assers moeten bijspringen. Lijn 28 is een drukke lijn die de (toeristische) gebieden op de heuvels ten westen en oosten van het centrem met elkaar verbindt. De route gaat langs steile hellingen en zeer smalle straatjes. Dit maakt lijn 28 tot een top toeristische attractie en maakt Lissabon tot één van de weinige steden waar de souveniers winkels uitpuilen van modelletjes van openbaarvervoer middelen. 

Lijn 15 rijdt vanuit het centrum, langs de Taag naar het westen. Alleen op deze vlakke lijn kunnen de gelede trams rijden

Lijn 18 rijdt grotendeels samen met lijn 15. Alleen het laatste stuk gaat via een steile route naar het eindpunt.

Lijn 12 is een korte ringlijn van het Centrum naar Alfama en terug via een hele steile klim.

Lijn 25 rijdt alleen op werkdagen. In de late avonduren en het weekend rijden er minibusjes...

Een aantal gelede trams ziet er inmiddels behoorlijk gehavend uit, zoals deze 504.

Lijn 28 rukt in naar de remise in San Amaro.

Lissabon 1986 deel 2

Ook op het gebeid van autobussen was er veel te zien in 1986. Uniek waren de typisch Engelse AEC Regent III halfcabs uit het einde van de jaren 40 waarvan er nog een beperkt aantal dienst deden. Rond 1970 waren deze bussen nog van een nieuwe carrosserie voorzien!!

Uit de jaren 60 waren de AEC Regal V dubbeldekkers, ook van het halfcab type. Tussen 1967 en 1969 werden 50 Daimler Fleetline dubbeldekkers geleverd. Deze bussen reden op de 'Linha Verde' van het Centrum naar de Luchthaven.

Van begin jaren 60 was ook een serie AEC Reliance (rechts) en Daimler(Guy)-Victory bussen (links). Opmerkelijk genoeg reden deze bussen vooral op lijnen met steile straten. Wellicht waren ze daarvoor met hun half-automaat meer geschikt dan de nieuwere bussen met automatische versnelling, zoals de MAN hieronder.

Lissabon 1986 deel 1

In 1986 bezocht ik voor het eerst Lissabon. Het tramnet was nog voor een belangrijk deel in takt. Alleen de parallel aan de metro lopende lijnen waren opgeheven. Op de vlakke lijnen langs de Taag werden vierassers ingezet die voor een groot deel sinds de start van het trambedrijf (rond 1900) hun rondjes reden.

Op de vaak steile routes door de oude stad reden twee-assers. Deze dateerde voor het belangrijkst deel uit de jaren 30. Een deel was op niet al te fraaie wijze verbouwd tot eenrichting en eenmanswagen zoals het exemplaar hiernaast.

In de jaren 50 werden er door de werkplaats nog een aantal 2 en 4-assers gebouwd op oude trucks en draaistellen met een onooglijke hoekige opbouw. Ronduit fraai was een kleine serie in 1939 geleverde vierassers, alweer op oude draaistellen. Bij aflevering hadden deze trams zelfs panorama ruiten in het dak. In 1986 was er van de 'trots van het bedrijf' weinig meer over, zoals op de foto hiernaast te zien is.

Veel van dit fraais verdween in de jaren na 1986. Er zijn nog twee drukke lijnen over, één langs de Taag en de beroemde lijn 28 door de steile en smalle straatjes in de oude stad. Deze lijnen worden aangevuld met een viertal zijtakjes die op één na maar een beperkt deel van de dag dienst doen.


De eigen creaties uit de jaren 50 werkplaats van de CARRIS. Links een tot éénrichting wagen verbouwde twee-asser. Rechts een aanhangwagen achter een niet gemoderniseerde motorwagen uit de jaren 30. Beide rijtuigen tonen duidelijk sporen van achterstallig onderhoud.


Zo'n vijftig jaar verschil zit er qua leeftijd tussen de twee bovenstaande trams. Que rijeigenschappen zal het allemaal niet veel hebben uitgemaakt omdat in de linker tram oude draaistellen en motoren verwerkt zijn.

Lissabon Ascensor da Bica

De tram is in 1892 in gebruik genomen als waterballastbaan met water als krachtbron. Bovenaan het traject werd een tank in de tram gevuld met water die vervolgens beneden weer werd gelegd. Het verschil in gewicht was voldoende om de trams voor te bewegen. De wagons waren open en hadden een lengte van ongeveer 9 meter. De trams waren voorzien van opstapplanken aan beide zijden van de tram.

Problemen met de watertoevoer zorgden er herhaaldelijk voor dat de tram buiten bedrijf was. Om hiervan niet meer afhankelijk te zijn werd later een stoommachine gebruikt om de kabel voort te bewegen.

In 1912 werd het systeem (samen met de andere trams(Ascensor da Lavra en Ascensor da Glória)) voorzien van een elektrische aandrijving. De beide wagons hadden een eigen tractiemotor die in tandem werkte. Ze werkten pas als de beide wagons tegelijkertijd gestart werd. Een noodsysteem zorgde ervoor dat de bestuurder in de een tram het hele systeem kon stilleggen. De wagons waren nu dicht met zijbanken en één ingang aan het einde.

In 1916 schoot als gevolg van werkzaamheden nabij de top een wagon los van de kabel en stormde met hoge snelheid naar beneden om te pletter te slaan in het het gebouw aan het eindpunt in de Rua de São Paulo. Hierna is de tram jarenlang buiten gebruik geweest totdat de gemeente Lissabon eiste dat het traject weer werd geopend.

Aan het einde van 1926 ging de exploitatie over naar Carris, de toenmalige en huidige exploitant van bussen en trams in Lissabon.

De heropening vond uiteindelijk plaats op 27 juni 1927 waarbij tevens het systeem werd gemoderniseerd. De wagons werden vervangen door houten met staal versterkte wagons op een stalen chassis. De trams hadden nu drie compartimenten met in totaal 16 zitplaatsen en 6 staanplaatsen op het opstapplatform aan de achterzijde van de tram. De trams hadden geen eigen motoren meer en werd van stroom voorzien van een onderstation aan de top van het traject.

In de jaren dertig zijn er nog wijzigingen aangebracht aan de wagons maar sindsdien is er niets meer veranderd. V

Lisbon tram 28 (elétrico)

Een schitterende video van het meest spectaculaire deel van de route van tramlijn 28 in de wijk Alfama in Lissabon. Met een hoge frequentie slingeren de trams door deze oude wijk met smalle bochtige straatjes.

Lisbon Tram 28

Lijn 28 van de Carris door de steile, kronkelige en smalle straten van Lissabon (Alfama). Op deze lijn wordt een bijzonder frequente dienst onderhouden met twee-assige trams die in de jaren 90 in feite compleet nieuw zijn gebouwd met gebruikmaking van een aantal oude onderdelen.